SPIRITED AWAY - TRẬT TỰ VÀ HỖN LOẠN

Ảnh đại diện Ngọc Nam Nguyễn, viết ngày 17/11/2019

Mình không đưa Spirited Away vào Syllabus khóa mới, vì sợ lại nhầm lớp về Ghibli, nhưng nếu nhìn kỹ phim này, hoặc phần lớn các bộ phim bạn gặp thì chúng đều có 1 hình mẫu chung gọi là Meta-story, câu chuyện của mọi câu chuyện.

Trước khi vào phim, thì bạn phải hiểu 2 phân loại căn bản & chân thực nhất của trải nghiệm sống là Trật tự (Order) và Hỗn mang (Chaos).

Trật tự là bất cứ thứ gì mang lại sự ổn định như nền văn minh, gia đình, ngôi nhà, ánh lửa, vị vua (giữ thiên hạ thái bình), luật pháp... Hỗn mang là bất cứ thứ gì bạn không thể dự đoán trước được, đe dọa sự ổn định như Con rồng, Chúa tể Voldermort, Dạ vương, Thần chết, Tự nhiên WC tắc, xe thủng xăm, mất điện thoại...

Giống như trong Thái cực đồ, Âm-Dương luôn hòa quyện vào nhau, Order và Chaos là 2 trải nghiệm căn bản của sự tồn tại, luôn luôn có thể chuyển hóa cho nhau.

Ví dụ: Bạn đang vi vu trên đường đi học (Order) đột nhiên pikachu lao ra, tuýt còi thế là hoảng loạn, gặp Chaos, khóc 10' anh ấy cho đi, thế là lại vào Order. Đến lớp, bị muộn điểm danh, GV cho nghỉ thi giữa kì, lại gặp Chaos.

Đi nửa đường mất điện thoại, đã thế tiền nhà lại hết, bố lại sắp quê lên khám bệnh, chỗ làm mới báo cho nghỉ việc thì là rơi vào Chaos thực sự. Tối vẫn cố rủ crush đi xem phim, may mà được nắm tay, mối tình này có vẻ triển vọng thì lại nâng đỡ được chút Order.

Quá nhiều Chaos thì gặp khủng hoảng liên tục, nhưng quá nhiều Order thì đời cũng tẻ nhạt không kém. Câu chuyện về Meaning là câu chuyện từng tí một, lao vào vùng unknown [chaos], chiến đấu và biến nó thành vùng known [order].

Spirited Away (hay mọi câu chuyện về 'anh hùng' khác) là câu chuyện về sự chuyển dịch của Chihiro giữa 2 giai đọan cuộc đời từ Order sang Chaos và những thử thách cô phải đối mặt khi ở 1 thế giới xa lạ. [Giống như Harry Potter đi học ở Hogwarts].

1. Mở đầu phim, gia đình cô chuyển nhà. Nhà chính là biểu tượng của Order, của Center, của Identity. Chuyển nhà là chuyển dịch ra vùng biên giáp ranh với hỗn mang, nơi mọi thứ hoàn toàn lạ lẫm, sợ hãi, đầy đe dọa. (Ai chuyển trường, hoặc chuyển nhà 1 tháng đầu thì biết thế nào là Chaos).

Nhưng chuyển "nhà" cũng là sự bước ngoặt về mặt tâm lý: biến Chihiro từ cô bé hay bướng bỉnh trở nên đầy dũng cảm và biết hy sinh cho người khác.

Trong các bộ lạc ngày xưa, họ gọi đây là nghi lễ trưởng thành (rite of passage), nơi mà các thành viên phải trải qua những trải nghiệm kinh khủng, gột bỏ cái Identiy cũ của mình (như bỏ lạc ngoài rừng vài chục ngày) để có thể được sinh ra lần thứ hai.

"Cái chết" là sự kết thúc của "ngôi nhà thơ ngây" và mở đầu cho "ngôi nhà của sự trưởng thành".

2. Càng xa "nhà", càng xa vùng trung tâm, càng xa khỏi đống lửa thì bạn càng dễ quên đi mình là ai, vì thế chìa khóa của phim này là Identity: khi bị lao vào Chaos, nhưng bạn vẫn không quên mình là ai, giống như người không "mất gốc". (Như sợi chỉ của Ariadne trao cho Theseus để tìm đường về khi anh đi vào mê cung chém quái vật).

3. Khi bị lạc, gia đình Chihiro đi qua 1 cái đường hầm (Tunnel) để tưởng vẫn vào công viên. Tunnel là biểu tượng của sự chuyển dịch, những người có trải nghiệm cận tử thường hay tả họ đi qua 1 đường hầm trước khi dẫn sang 1 thế giới khác.

4. Sau đó, gia đình bước qua dòng sông. Water là đặc trưng của Chaos, biểu tượng cho sự chuyển lưu, giống như các linh hồn phải trả cho Charon đồng tiền vàng để chèo đò qua sông.

5. Bây giờ, họ đã chính thức bước vào Thế giới xa lạ. Bố mẹ Chihiro ăn quá nhiều, nên biến thành lợn, trở về bản chất thấp hèn, cấp dưới của con người. Chihiro không ăn gì, lại có nguy cơ thành hồn ma, thành spirit, vô hình, nhưng không có gì để 'hiện hữu hóa'. Nghĩa là con người cần cả hai: linh hồn & thể xác (truyện Hồn trương ba, da hàng thịt).

Trích trong Sáng thế ký: "God formed the human from the dust of the ground [matter, earth, vật chất] and blew into his nostrils the breath of life [spirit, heaven, linh hồn]".

6. Chihiro trở thành nhân viên nhà tắm, biểu tượng cho sự thanh tẩy, giống như lễ Baptism, và nhà tắm biểu tượng cho vũ trụ thu nhỏ (microcosm).

Ở tầng dưới của nhà tắm là các bạn bồ hóng, ông nhện, lò đốt tượng trưng cho cấp dưới. Ở tầng trên cùng là Yubaba, làm công việc đầu óc, biến thành chim (bay cao = cao quý), lại có 3 cái đầu, biểu tượng cho gì có tính thanh khiết hơn.

Ở đây, Chihiro cũng bị khóa miệng [Logos], và chuyển sang 1 thân phận mới là Sen.

7. Linh hồn hôi thối đi tắm về cơ bản là câu chuyện về rửa tội. Cái gai cắm vào cũng giống như cái gai sinh ra khi Adam & Eva ăn trái cấm, và bị đuổi khỏi thiên đường, để nếm trải những trông gai cuộc đời, và nếm trải cái chết [vì thế mà có mùi thối rữa].

Trong đây, nhổ cái gai còn đầu mỗi dẫn đến 1 đống sản phẩm thừa thãi của nền văn minh, những gánh nặng mà bạn phải buông bỏ để linh hồn có thể "nhẹ cánh" mà tìm trở lại về với thiên đường.

Vì thế được gột rửa, linh hồn kia để lại 1 cái core là vàng [biểu tượng cho sự tinh khiết nhất, sáng nhất, hiếm nhất so với bạc, đồng, sắt] & 1 hạt mầm [bánh bao thảo mộc]

7. Sự xuất hiện của vô diện xuất hiện là 1 bài Test, để cho thấy bạn thực sự là ai. Khi các nhân viên khác khuất phục trước lòng tham (Vàng), thì vô diện nuốt họ, giống như Desire nuốt chửng bạn khi bạn thèm thuồng thứ gì đó một cách mất kiểm soát, như thèm ăn, thèm sex, thèm fame...

Nhưng khi đến Sen, người đã tự mở cửa cho quái vật vào nhà, cho dù ngây thơ [giống như bạn phải tự mở cửa để đối diện với những ham muốn, dù là xấu xa trong bạn – phần bóng tối], thì Sen chứng minh mình không thể bị tha hóa.

8. Vô diện và linh hồn hôi thôi là 2 mặt của 1 đồng xu, giống như 2 chị em phù thủy, giống như Persona và Shadow trong bạn. Linh hồn hôi thối, có linh hồn thanh khiết, hoăc "phật tính" bên trong, nhưng vì tích rác quá nhiều [giống như bạn đọc Kenh14 hàng ngày] mà quên mất phần lõi của mình.

Vô diện thì cố muốn ăn mọi thứ, mà cũng không biết mình là ai, nên Sen đã cho cái lõi, hạt mầm [seed] để tìm lại sự cân bằng của mình.

[Ham muốn không có nhà, ham muốn mà đạt được, thì ham muốn tự biến mất. Ví dụ: khi bạn ham muốn có được cô ấy, và bạn có được cô ấy, thì ham muốn ban đầu đó biến mất].

9. Chihiro, giống như mọi anh hùng khác, lao vào Chaos, hòa giải những mối bất đồng, cải tạo thế giới mới, cứu cha mẹ, sau đó vượt qua dòng sông, trở về thế giới cũ, nhưng bây giờ đã trở thành con người hoàn toàn khác. Quá trình chuyển đổi đã hoàn thành.

Và đó câu chuyện của mọi câu chuyện & cũng là câu chuyện ý nghĩa nhất nếu muốn tìm thấy Meaning & Happiness trong đời.

Muốn hiểu hơn những gì ông nói thì đọc thêm: The Language of Creation: Cosmic Symbolism in Genesis

Nguồn: Minh Đào

#lovebookslovelife


Bài viết có liên quan