[SYE] Cách chữa lành thời tuổi thơ rạn vỡ? Hai từ bạn cần nhất chính là
![Ảnh bìa bài viết [SYE] Cách chữa lành thời tuổi thơ rạn vỡ? Hai từ bạn cần nhất chính là](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fstorage.googleapis.com%2Fyouth-media%2Fpost-thumbnails%2Fcb9e1a71-73f0-4f21-b4dc-1b3607fc94e4.jpg&w=1080&q=75)
Làm thế nào để thoát ly và tiến về phía trước.
Tôi cá rằng bạn đang thắc mắc xem hai từ đó là gì, và não bạn đang nghĩ đến những cụm như: Tiến lên. Tha thứ. Vị tha. Tịnh tâm. Thấu hiểu. Tách rời. Nhận thức. Nhìn xa. Qua rồi. Cố lên.
Nhưng không đâu. Hai từ đấy chính là buông bỏ (let go). Hai từ nhỏ bé ấy - tổng cộng chỉ năm chữ cái – có tầm quan trọng đặc biệt to lớn, bởi trái với những lí lẽ thông thường hay kêu gọi chúng ta phải luôn cố gắng và nhẫn nại, con người sinh ra đã mang tính kiên trì. Điều khó khăn thật sự là ngưng nghỉ và buông bỏ. Lí do thì vừa phức tạp lại vừa đơn giản.
Ta thường có xu hướng trụ lại hơn là tiến về phía trước, bởi ta luôn thích tình huống hiện tại - kể cả khi nó tệ hại và đầy đớn đau – hơn là những điều mình không biết. Con người ta nổi tiếng nhát gan – Daniel Kahneman đã giành giải Nobel nhờ việc chứng minh chính xác được điều đó – và có đủ loại thói quen trong đầu thích nghi với việc mắc kẹt hơn là không. Ta thường được truyền cảm hứng bởi những sự động viên ngắt quãng – nghĩa là chỉ đôi khi đạt được những gì mình mong muốn – hơn là khi luôn đạt được những gì mình mong muốn, hay có khi là chả bao giờ đạt được. Điều đó liên quan mật thiết đến tuổi thơ thiếu thốn tình thương, sự đồng thuận và ủng hộ. Chỉ một chút hiếm hoi những thứ ấy – hay thậm chí một khoảng lặng ngắn ngủi trong dai dẳng những cơn chỉ trích – có ý nghĩa lớn lao nhưng một bữa ăn thịnh soạn vậy.
Hơn nữa, ta cũng thường muốn nhìn đời qua lăng kính màu hồng và coi những trận thua là những lần “thắng hụt”; chính điều này đã giữ chân nhiều người ở những cái máy đánh bạc khi những biểu tưởng chút nữa là trùng nhau và, một cách tích cực hơn, giữ ta bám trụ khi chơi golf. Và rồi, khi từng chút quan tâm được đưa ra – có thể là khi mẹ bạn có vẻ hứng thú với việc bạn làm, hay anh chị em thật lòng khen bạn - bạn như tràn đầy hi vọng, tin chắc rằng chiến thắng sẽ trong tầm tay: “Rồi họ sẽ nhận ra họ đã nghĩ sai về tôi”; “Mẹ rồi sẽ biết tôi là ai”; “Những điều điên rồ vô nghĩa rồi sẽ kết thúc và gia đình tôi sẽ lại như bình thường.” Tương tự vậy, thói quen suy nghĩ nhiều - thường biểu hiện rõ ở phụ nữ hơn là đàn ông - giữ ta tập trung mãi trong những tình huống và tương tác đầy khó khăn, đau khổ cả trong quá khứ và hiện tại, và khiến ta nhớ hoài những gì đã qua rồi tự hoài nghi bản thân, thay vì hành động và tiến về phía trước.
Buông bỏ chứ không phải buông xuôi

Nhưng buông bỏ không đồng nghĩa với giả vờ như quá khứ chưa từng xảy ra, như thể bạn chưa từng bị tổn thương hay phải chịu ảnh hưởng, hay bố hoặc mẹ hoặc cả 2 người họ đã nên từ bỏ trách nhiệm. Nó có nghĩa là học cách phân biệt giữa nghĩ rằng bạn cần buông tay khỏi những cảm xúc đã khiến bạn bế tắc đáng lẽ nên được dẹp qua một bên, và nghĩ và cảm nhận rằng làm vậy sẽ giúp bạn vượt qua và chữa lành bạn.
Một cái tên hoa mỹ hơn cho loại buông bỏ mà tôi đang nói đến chính là “ sự thoát li mục đích”. Đây chẳng phải là một chuyện nhất thời, như những hình ảnh sượt qua não khi bạn nghĩ đến “buông bỏ” - bạn rất có thể đã hình dung một sợi dây tuột khỏi tay mình và quả bóng bay bay bổng lên trời, hay khoảnh khắc tuột tay và thứ bạn đang cầm rơi vỡ toang. Nó thật ra là cả một quá trình, hơn nữa là một quá trình phức tạp.
Sự thoát li mục đích
Về cơ bản, quá trình này có 4 bước, bao gồm: buông tay những suy nghĩ góp phần duy trì tình hình hiện tại (thoát li về mặt nhận thức), quản lí những cảm xúc đi cùng với ý nghĩa từ bỏ hoặc bỏ cuộc (thoát li về mặt cảm xúc), từ bỏ mục tiêu trước đó (thoát li về mặt động lực), và thực hiện kế hoạch cho mục tiêu mới (thoát li về mặt hành vi).
Mỗi bước yêu cầu một nhóm kĩ năng khá khác nhau: Thoát li về mặt nhận thức yêu cầu bạn ngừng nghĩ về lí do tại sao mình không đạt được mục tiêu đề ra và cứ lo lắng, nghĩ suy về nó, ngừng cả những tình huống mang tính giả sử có khả năng thuyết phục bản thân rằng có lẽ cuối cùng bạn không nên từ bỏ. Thoát li về mặt cảm xúc thì yêu cầu bạn phải biết cách để xử lí những cảm xúc dâng trào khi bạn thất bại theo đuổi mục tiêu, bao gồm cảm giác tội lỗi, thất bại và tự trách. Thoát li về mặt động lực muốn bạn ngừng đắn đo về mục tiêu đã lỡ và bắt đầu lên kế hoạch cho những mục tiêu mới, bao gồm việc bạn muốn đi đâu và muốn nếm trải điều gì. Cuối cùng, thoát li về mặt hành vi buộc bạn phải hành động và định hướng những thay đổi trong tương lai.
Vậy làm sao để áp dụng điều này cho một thời thơ ấu rạn vỡ
Phòng trường hợp những thứ này nghe quá trừu tượng, hãy để tôi đặt những cụm từ này vào bối cảnh khi bạn phải đương đầu với một tuổi thơ bất hạnh. Tôi sẽ phỏng đoán dựa trên nhiều buổi phỏng vấn tôi dùng cho quyển sách “Daughter Detox: Recovering from an Unloving Mother and Reclaiming Your Life” (tạm dịch: quá trình thanh tẩy: và đoạt lại được cuộc sống), và miêu tả khái quát những các trường hợp.

Bạn trải qua một tuổi thơ không tình thương, không được công nhận và bị xem nhẹ, là mục tiêu của những cuộc chỉ trích kéo dài, có khi còn bị vu oan. Bạn làm tất thảy có thể để bảo vệ bản thân, hoặc thay vào đó, bạn xoa dịu những người khác; bằng cách nào đi chăng nữa, bạn đã làm mọi thứ để có thể chống chọi khi đến tuổi trưởng thành. Chính khoảnh khắc ấy bạn bắt đầu tự quyết định xem nên sống ở đâu, kết bạn với ai, làm sao để hỗ trợ bản thân, cộng sự, và người yêu, những cũng đồng thời xử lí chuyện gia đình của mình. Hầu hết những cô con gái từng không được yêu thích thường rất hạnh phúc khi không phải bị ảnh hưởng trực tiếp bởi mẹ mình nữa. Họ lại hầu như không làm gì để cải thiện tình hình hiện tại và chỉ cố kiểm soát những tình huống gặp phải. Chỉ khi những cố gắng này thất bại, hay là khi họ vẫn thấy tổn thương trong những lần gặp mặt cha, mẹ hoặc cả 2 người, có khi là anh chị em, vẫn không thể kiểm soát những cảm xúc kéo theo, đơn độc và hoàn toàn mất khả năng tạo ra những rào cản hiệu quả. Chính lúc ấy họ nhận ra mình hoàn toàn bế tắc và cần phải thoát li, tìm ra con đường mới để giữ mối quan hệ với gia đình.
Thoát li về mặt nhận thức trở nên khó khăn bởi những mặc định văn hóa về gia đình nhấn mạnh tầm quan trọng của việc duy trì các mối quan hệ (“Bà ấy là mẹ của mày mà,” “Nhà ai mà chẳng khó khăn,” “Nhìn mày cũng được mà, chuyện cũng có tới nỗi nào đâu”), và cũng vì lẽ đó cô con gái thiếu thốn tình thương thường nghi ngờ quyết định của mình sau nhiều năm bị xem là yếu kém, và có xu hướng hoài nghi bản thân (“Có lẽ mẹ nói đúng, là mình quá nhạy cảm rồi,” “Bà đã làm hết sức có thể rồi, và mình đã sai khi đua đòi như thế”).
Thoát li về mặt cảm xúc không chỉ bị thử thách bởi nỗi đau đã khuấy nên mọi cảm xúc từ giận dữ đến buồn khổ trong quá khứ, mà còn là cảm giác tội lỗi, xấu hổ, bất tuân khi chỉ đơn giản là nghĩ cách kết nối với những người trong gia đình khác đi. Sau đó là nỗi sợ rằng họ đã nghĩ đúng về bạn, và bạn đã sai toàn tập. Hơn nữa, việc những đứa trẻ không được quan tâm trong giai đoạn sơ sinh hay thơ ấu thường gặp vấn đề điều chỉnh cảm xúc sẽ giúp bạn nhận ra vì sao giai đoạn buông bỏ này lại khó đến thế.
Thoát li về mặt động lực gặp trở ngại bởi cái tôi gọi là “mâu thuẫn nội tâm”. Đây chính là sự đấu tranh giữa nhận thức rằng bạn cần kiểm soát những mối quan hệ với mẹ, và với gia đình mình với mưu cầu những yêu thương chưa bao giờ ngưng, hỗ trợ từ mẹ và niềm hi vọng rằng bạn sẽ ngày đó có được nó. Sự mâu thuẫn này mãi ghì người con gái trong những bế tắc hiện tại.
Và miễn là mâu thuẫn nội tâm này tiếp diễn, việc hành động là bất khả thi, dẫn đến giai đoạn thoát li hành vi – giai đoạn mà bạn cần đặt ra những mục tiêu mới cho cuộc đời và những mối quan hệ - sẽ chẳng bao giờ diễn ra.
Những bước nhỏ hơn trong quá trình buông bỏ
Nếu cảm thấy bế tắc, những chiến thuật sau có thể giúp bạn thoát khỏi thế cục này. Biện pháp tốt nhất tất nhiên là gặp gỡ những nhà tâm lí học chuyên khoa, nhưng cũng còn nhiều cách khác bạn có thể làm để cứu lấy bản thân.
1. Nhận ra rằng mọi sự không phải lỗi của bạn.
Như một cơ chế mặc định, việc tự trách khiến bạn bế tắc, và nghĩ rằng bạn có thể sửa chữa khiếm khuyết của mình và mọi chuyện cũng vì thế mà ổn hơn. Việc nhận ra bạn không sai kéo theo việc nhận ra rằng bạn không thể sửa chữa mọi thứ một mình; ba hoặc mẹ hoặc cả 2 người sẽ phải hợp tác.
2. Đừng bình thường hóa những hành vi bạo lực
Trẻ nhỏ khi bình thường hóa những gì mình phải chịu đựng, sẽ cảm thấy không có gì bất thường khi tiếp tục điều ấy khi lớn lên. Đừng viện cớ hay làm quen với bạo lực bằng lời nói; từ chối sự thật rằng nó đang diễn ra, và một cách bình tĩnh, thẳng thắn đối mặt với nó. Bạn có quyền yêu cầu được đối xử thế nào, kể ra đối với ba mẹ, hay họ hàng.
3. Đặt ra những rào cản
Bạn cần một khoảng không gian riêng để tìm cách xử lí các mối quan hệ. Hãy làm mọi thứ có thể - cắt giảm các liên hệ hay hạn chế nó - để có thể đạt được điều mình mong muốn.
4. Xây dựng kĩ năng quản lí cảm xúc
Hãy cố định hình cảm xúc của mình chính xác nhất có thể - một phần quan trọng của trí thông minh cảm xúc – và xem xem bạn có khả năng xác định được nguồn gốc những cảm xúc, đặc biệt là khi nghĩ về mối quan hệ với mẹ, hay các thành viên khác trong gia đình không. Ví dụ như hãy cố đối mặt với những cảm giác tội lỗi đặc thù, và cả những cảm xúc tiêu cực như là bạn không xứng được yêu, chỉ xứng bị đối xử tệ bạc.
5. Kiểm soát suy nghĩ của mình.
Cứ đắn đo và lo âu sẽ chỉ khiến bạn thêm bế tắc. Một nghiên cứu về rối loạn ám ảnh cưỡng chế dạng suy nghĩ của Daniel Wegner chỉ ra rằng việc cố đè nén cảm xúc chỉ khiến chúng thêm dai dẳng, nên bạn cần thử những kĩ thuật khác. Một trong số đó, được đề xuất bởi Daniel, là chỉ để mình lo âu trong một khoảng thời gian nhất định; một cách khác là cho phép bản thân đối mặt với những suy nghĩ ám ảnh ấy và nghĩ về tính huống xấu nhất nếu chúng trở thành hiện thực, và bạn là người phải giải quyết chúng.
Việc buông bỏ là một thứ nghệ thuật khó bồi dưỡng, nhưng hòan toàn có thể chinh phục được.
Tác giả: Peg Streep
Link bài gốc: Healing From a Toxic Childhood? The Two Words You Need Most
Dịch giả: Gia Nghi - SUB Youth Editor
(*) Bản quyền bài dịch thuộc về SYE. Khi chia sẻ, cần phải trích dẫn nguồn đầy đủ tên tác giả và nguồn là "Dịch Giả: Gia Nghi - Nguồn: SUB Youth Editor". Các bài viết trích nguồn không đầy đủ, ví dụ: "Theo SYE" hoặc khác đều không được chấp nhận và phải gỡ bỏ.
(**) Follow Facebook SUB Youth Editor để đọc các bài dịch khác và cập nhật thông tin bổ ích hằng ngày.
(***) Bạn muốn đóng góp phần công sức nhỏ bé của mình cho cộng đồng, bạn muốn làm việc trong môi trường năng động, trẻ trung và đầy chuyên nghiệp. Nhanh tay đăng ký để trở thành CTV SYE để rèn luyện ngoại ngữ tại: https://forms.gle/NTCHX9ARsnoEQhur5