[SYE] Bài review: Viết về “When Breath Becomes Air’, bác sĩ Paul Kalanithi phải đồng thời đối mặt với cái chết trẻ.
![Ảnh bìa bài viết [SYE] Bài review: Viết về “When Breath Becomes Air’, bác sĩ Paul Kalanithi phải đồng thời đối mặt với cái chết trẻ.](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fstorage.googleapis.com%2Fyouth-media%2Fpost-thumbnails%2F15f3f239-915d-4fbd-a645-2de66f425f80.jpg&w=1080&q=75)
Khi bác sĩ Paul Kalanithi gửi cho bạn mình một bức e-mail vào tháng Năm năm 2013, tiết lộ rằng mình bị ung thư giai đoạn cuối, anh đã viết: “Tin tốt là mình đã sống lâu hơn hai chị em nhà Brontes, Keats và Stephen Crane. Tin xấu là mình vẫn chưa viết được gì cả.” Đây là một cách nói đùa về cách bác sĩ Kalanithi giải quyết những điều không tưởng nhưng cũng là một minh chứng cho khát vọng lớn lao của anh. Anh đã sống một đời vĩ đại và không có ý định để nó kết thúc mà không ghi lại điều gì.
Câu chuyện vui buồn lẫn lộn diễn ra khi, cuộc đời chỉ còn kéo dài 22 tháng, bác sĩ Kalanithi, người đã ra đi ở tuổi 37, đã tiếp tục viết một quyển sách tuyệt diệu, mang dấu ấn khó quên trong lòng người đọc, “When Breath Becomes Air” (bản tiếng Việt: “Khi hơi thở hóa thinh không” bởi dịch giả Trần Thanh Hương). Quyển sách tạo cảm giác gần gũi và khai sáng sánh ngang với quyển “Being Mortal” của Atul Gawande (bản tiếng Việt: “Ai rồi cũng chết” bởi dịch giả Phan Nguyễn Khánh Đan), khi ta nhắc đến một ví dụ gần đây của một quyển sách được viết bởi một vị bác sĩ và tạo được sự yêu thích rộng rãi. Một cách diễn giải khác của lời đề tựa viết bởi Abraham Verghese chính là đọc quyển sách này là cách để cảm thấy được rằng bác sĩ Kalanithi vẫn còn sống, với nguồn sức mạnh lớn lao có khả năng lay chuyển cuộc đời khác kể cả khi anh đã không còn.
Bác sĩ Verghese đề xuất rằng ta hãy không chỉ đơn thuần đọc về “Khi hơi thở hóa thinh không” nhưng hãy lắng nghe cả những phản ứng mạnh mẽ nó mang đến. Tôi đảm bảo rằng ta không thể chỉ đọc rồi quên béng đi về quyển sách này. Có nhiều thứ đọng lại nơi đây, không chỉ về vấn đề của sự sống và cái chết: Một trong những điều cảm động nhất về câu chuyện của bác sĩ Kalanithi chính là việc anh đã trì hoãn việc học về sự sống khi theo đuổi nghiệp bác sĩ phẫu thuật thần kinh. Khi chuẩn bị tận hưởng của cuộc sống bên ngoài phòng mổ, điều anh cần nghiên cứu chính là cách để chết.
Niềm yêu thích trường kỳ và độc nhất của bác sĩ Kalanithi đối với văn học chân chính đã rất hữu dụng với anh xuyên suốt “Khi hơi thở hóa thinh không.” Tựa đề đẹp đẽ nhưng đầy ám ảnh là một cách nói khác của bài thơ “Caelica 83,” một phần của chuỗi xô – nát bởi Fulke Greville vào thế kỉ XVII . Bài thơ, tuy không phổ biến, nhưng lại là phù hợp nhất. Anh ấy yêu thích tác phẩm “Religio Medici” của Thomas Browne (theo bản dịch tiếng Việt của quyển sách: Tín ngưỡng của một Y sĩ) nhất.
![[SYE] Bài review: Viết về “When Breath Becomes Air’, bác sĩ Paul Kalanithi phải đồng thời đối mặt với cái chết trẻ.](https://static01.nyt.com/images/2016/01/07/arts/07BOOKKalanithi2/07BOOKKalanithi2-articleLarge.jpg?quality=75&auto=webp&disable=upscale)
Anh đã viết nên quyển sách bằng quyết tâm vô hạn nhưng cũng cùng vô hạn những khó khăn, từ lúc mang đôi bao tay phẫu thuật đến khi phải dùng một bảng điều khiển khi những đầu ngón tay anh nứt nẻ vì hóa trị. (Trong phần kết và lời bạt, viết bởi vợ anh, Lucy Kalanithi, cũng là một bác sĩ, cô nói rằng bản thảo đã phải được hoàn thành sau khi anh qua đời.) Nhưng những khó khăn ấy dường như vô hình: bác sĩ Kalanithi biết cách cấp cánh cho những câu từ bay bổng. Và quyển sách mở đầu với đoạn văn đẹp đẽ được trích dẫn dưới đây, minh họa cho sự kiệm lời và chính xác đầy mượt mà của anh:
“Tôi lật qua từng tấm chụp cắt lớp, chẩn đoán rõ như ban ngày: hai lá phổi lấm tấm khối u, cột sống biến dạng, cả thùy gan bị che mờ. Ung thư, đã di căn. Tôi là một bác sĩ nội trú chuyên phẫu thuật thần kinh đang trong năm cuối đào tạo. Trong sáu năm qua, tôi đã xem qua hàng loạt những bản chụp như thế, cố tìm những hi vọng mong manh rằng phác đồ điều trị nào đó có thể giúp cho bệnh nhân. Nhưng bản chụp này thì khác: nó là của chính tôi.”
Khi đã tường tận những điều ấy, anh tự do nhớ về quãng đời đầy những trải nghiệm đã dẫn anh đến hiện tại này: một mối quan hệ oan trái với y học bởi đó vừa là thứ đã giữ chân cha anh, một bác sĩ chuyên khoa tim, vào những đêm xa nhà nhưng lại vừa là thứ đã đánh thức anh như một tiếng gọi thôi thúc chứ không đơn giản là một cái nghề. Khi gia đình anh chuyển từ Wetchester, N.Y., đến Arizona, anh và các anh của anh chủ yếu được giáo dục tại nhà bởi người mẹ nghiêm khắc không biết được điều gì thật sự mang đến hứng thú cho Paul, bác sĩ phẫu thuật thần kinh tương lai. Bà lo con mình sẽ dính đến những thứ chất cấm, “nhưng chưa từng hoài nghi thứ độc hại nhất mà tôi trải qua, tính đến thời điểm này, chính là số lượng lớn những bài thơ tình mẹ cho tôi đọc tuần trước.”
Mang tinh thần học hỏi không ngưng nghỉ đến những hơi thở cuối cùng, anh tiếp tục đạt được 2 bằng cử nhân, một bằng thạc sĩ văn học tại Stanford, rồi thêm bằng Tiến sĩ Triết học tại Cambridge, trước khi tốt nghiệp loại xuất sắc tại khoa Y Đại học Yale. Anh quay về Stanford để bắt đầu kì nội trú phẫu thuật thần kinh và trở thành nghiên cứu sinh sau tiến sĩ chuyên khoa khoa học thần kinh. Kì huấn luyện của anh đã gần xong vào lúc anh nhận được chẩn đoán.
Trong chương đầu quyển sách, bác sĩ Kalanithi kể nhiều kỉ niệm về hành trình anh từ một bác sĩ nội trú đến khi trở thành một bác sĩ lành nghề: tử thi đầu tiên (fomandehit kích thích khẩu vị của anh), ca đỡ đẻ và ca tử vong đầu tiên trong cùng một ngày (điều đã khiến anh mãi ưu tư về vở “Waiting for Godot,” (tạm dịch: Chờ đợi Godot) và những lời thoại về “cách sự sống bao trùm lên nấm mồ”). Ngay từ ban đầu, dù là một kẻ cuồng công việc, anh hiểu về những nhu cầu của bệnh nhân hơn bất kì tên bác sĩ tay mơ nào.
Và rồi mọi thứ xoay vần. Chỉ trong một phút nhận thức ngắn ngủi, mọi điều bác sĩ Kalanithi đã tưởng tượng về tương lai của anh và vợ bốc hơi, và tương lai phía trước chỉ còn trong tưởng tượng. Liệu họ có nên sinh con, hay điều sẽ khiến anh càng thêm khó khăn mà lìa đời? (Cuối cùng thì họ cũng có con. Quyển sách này dành riêng cho cô bé ấy, Cady). Giữ vai trò ứng viên tiềm năng cho một công việc tại Stanford ư? Sẽ không có đâu. Một công việc khác nhưng yêu cầu nhà Kalanithi phải chuyển đến Wisconsin? Quá xa bác sĩ chuyên trị ung thư của anh rồi. Bất kì thể loại định hướng lâu dài nào? Ừ thì, giờ thì “lâu dài” còn có ý nghĩa gì nữa? Liệu anh chỉ còn 1 ngày, 1 tháng, 1 năm, sáu năm, hay sao? Anh đã nghe người ta khuyên rằng cứ từ tốn mà trải qua từng ngày một, nhưng anh sẽ làm gì hôm ấy nếu anh chẳng hề hay biết mình còn bao nhiêu thời gian?
“Khi hơi thở hóa thinh không” đã luôn cuốn hút từ những hồi đầu. Thế nhưng mọi chuyện còn hơn thế khi bác sĩ Kalanithi cố tìm ra những bản thể khác của bản thân trong nhiều hoàn cảnh mà không biết gì về điều sắp xảy đến. Anh chẳng thể đo đếm sức khỏe mình đến khi tự mình thử thách bản thân, và đôi khi kết quả thật kinh khủng. Anh chẳng còn biết mình là ai hay muốn gì. Nhân dạng anh lung lay. Và vào cái khoảng thời gian đầy khủng hoảng khi bác sĩ điều trị đi công tác, anh bị xem như một vấn đề chứ không phải một bệnh nhân bởi tay bác sĩ nội trú gà mờ, kẻ suýt chút đã mang anh đến gần hơn cái chết khi từ chối cấp loại thuốc anh khẩn thiết yêu cầu.
Ảnh hưởng to lớn của quyển sách một phần đến từ sự thật rõ ràng rằng tác giả là một người toàn năng và thiên tài. Và phần nữa đến từ cái cách mà anh truyền tải những gì đã xảy đến với mình – luôn làm việc và nỗ lực hết mình, trì hoãn những cám dỗ , chờ đợi được sống, và học về cái chết - đều hết sức uyển chuyển. Không gì là quá đa cảm và cường điệu cả. Như cách anh viết cho bạn mình: “Mọi thứ cứ mang vừa đủ vị bi thương, và vừa đủ để ta tưởng tượng.” Và cũng đủ quan trọng để ta không tài nào bỏ lỡ.
Tác giả: https://www.nytimes.com/
Link bài gốc: Review: In ‘When Breath Becomes Air,’ Dr. Paul Kalanithi Confronts an Early Death
Dịch giả: Gia Nghi - SUB Youth Editor
(*) Bản quyền bài dịch thuộc về SYE. Khi chia sẻ, cần phải trích dẫn nguồn đầy đủ tên tác giả và nguồn là "Dịch Giả: Gia Nghi - Nguồn: SUB Youth Editor". Các bài viết trích nguồn không đầy đủ, ví dụ: "Theo SYE" hoặc khác đều không được chấp nhận và phải gỡ bỏ.
(**) Follow Facebook SUB Youth Editor để đọc các bài dịch khác và cập nhật thông tin bổ ích hằng ngày.
(***) Bạn muốn đóng góp phần công sức nhỏ bé của mình cho cộng đồng, bạn muốn làm việc trong môi trường năng động, trẻ trung và đầy chuyên nghiệp. Nhanh tay đăng ký để trở thành CTV SYE để rèn luyện ngoại ngữ tại: https://forms.gle/NTCHX9ARsnoEQhur5