Hiểu mình

[SYE] TẠi SAO CHÚNG TA LUÔN CẢM THẤY TRỐNG RỖNG

Ảnh đại diện tác giả SUB Youth Editor
SUB Youth Editor · 9 phút đọc · 1.401 lượt xem
Ảnh bìa bài viết [SYE] TẠi SAO CHÚNG TA LUÔN CẢM THẤY TRỐNG RỖNG

Cảm xúc tiêu cực có nhiều loại như: tức giận, đau khổ, suy sụp, sợ hãi, áy náy, xấu hổ... Nhưng có một trạng thái tiêu cực khó có thể diễn giải rõ ràng, đó chính là cảm giác trống rỗng (Emptiness), nó khiến ta cảm thấy trống trải, mất đi ý nghĩa sống, dường như không có gì đáng để ta bày tỏ. Duy trì liên tục cảm giác này sẽ mang đến một cảm giác sâu sắc về nỗi đau, nhưng cảm giác trống rỗng ấy lại không thể dễ dàng mà có thể truyền đạt bằng lời.

Có nhiều người thực hiện hành vi tiêu cực, mong được thoát khỏi cảm giác trống rỗng này. Một ví dụ điển hình là nhiều người từng tự làm hại bản thân đã nói rằng: thông qua nỗi đau, họ mới cảm thấy bản thân còn tồn tại. Xét trong một khoảng thời gian dài, con người thường có những hành vi tiêu cực để thoát khỏi sự trống rỗng, bao gồm như thường xuyên có những cuộc hẹn tạm bợ, quá say mê công việc...; xét trong một khoảng thời gian ngắn, con người cũng sẽ có những hành vi kích động khác nhau (kể cả hành vi tích cực lẫn tiêu cực) để có thể tạo nên một cảm xúc rõ rệt, thay thế cho cảm giác "trống rỗng".

Trong số tất cả những người được tư vấn tâm lý, cảm giác trống rỗng rất phổ biến. Bất kể ai cũng có thể có cảm giác trống rỗng, ví dụ như người bị rối loạn nhân cách, người tự luyến, người mắc bệnh trầm cảm. Hôm nay chúng ta sẽ đi sâu phân tích, tại sao một số người lại khó tìm  được ý nghĩa cuộc sống? Cảm giác trống rỗng có chức năng đặc biệt nào không? Cảm giác trống rỗng đến từ đâu?

Tiền đầy túi nhưng cuộc sống trống rỗng - Bi kịch của người giàu

Vai trò đặc biệt của cảm giác trống rỗng

Không có cảm giác nào là "tốt" hay "xấu" cả, mỗi cảm giác đều có vai trò và giá trị đặc biệt. Và cũng giống như tức giận, âu lo hay những cảm xúc tiêu cực khác, sự tồn tại của cảm giác trống rỗng cũng có những chức năng riêng của nó.

1. Không có tâm lý “được cho phép”

Thường xuyên hoặc luôn xuất hiện cảm giác trống rỗng sẽ phát huy khả năng phòng thủ quan trọng.

Nhà tâm lý học Greenson (1953) từng nhấn mạnh rằng: con người có một số ham muốn không được phép tồn tại, nhưng những ham muốn này luôn được kìm nén lại, đến nỗi mà ta quên mất rằng chúng đang tồn tại, sự kìm nén những ham muốn không được phép tồn tại này chính là cốt lõi của cảm giác trống rỗng và vô cảm . Trống rỗng là "cảm giác thiếu vắng" mà chúng ta có thể cảm nhận một cách chủ quan, nó được tạo ra bởi sự "thiếu vắng/không tồn tại" của những ham muốn và ảo tưởng bị chôn vùi kia.

Trống rỗng có chức năng phòng thủ mạnh mẽ hơn cả sự phủ nhận. Khi chúng ta chỉ phủ nhận một cảm xúc hoặc một mong muốn, chúng ta cần phải liên tục kìm nén điều này trong tiềm thức, nhưng sự kìm nén đó của chúng ta có một hướng cụ thể. Còn khi trống rỗng, để che giấu thêm những ham muốn cần được kìm nén, chúng ta sẽ xóa bỏ đi mọi ham muốn và cảm xúc đó - điều này giống như dùng một khoảng trống lớn để che đi một khoảng trống nhỏ, do vậy, chúng ta càng khó nhận ra, điều mà ngay từ đầu ta muốn che giấu đó là gì? (T. Levy, 1984).

2. Tránh được những cảm xúc tiêu cực (đặc biệt là sự kích động)

Khi ta đánh mất người mà ta yêu thương (sự mất mát này đôi khi là khách quan, đôi khi là chủ quan), khi sự mất mát này làm tổn thương ý thức về giá trị bản thân của mỗi cá nhân, chúng ta sẽ cảm thấy tức giận và hậm hực.

Nhất là khi đối phương là người đặc biệt quan trọng với chúng ta, chúng ta sẽ bị kích thích với những cảm xúc mạnh mẽ. Chúng ta sẽ kích động và làm tổn thương người ấy, và xuất hiện những hoang tưởng liên quan đến chinh phục, thù địch, đố kị và trả thù; đồng thời, chúng ta sẽ cảm thấy vô cùng suy sụp, ủ rũ, khiến ta rơi vào trầm cảm. Đối với một số người, trống rỗng là liều thuốc giải độc cho tất cả những điều này. Ngay từ năm 1934, Fenichel  đã đưa ra trong nghiên cứu của ông về cảm giác trống rỗng của bệnh nhân rối loạn nhân cách và tự luyến, ông nhận thấy rằng những người này thường cảm thấy trống rỗng vì họ rơi vào trạng thái tinh thần không chứa nhiều nội dung trong ý thức, để thay thế (hay thoát khỏi) dục vọng và trầm cảm.

3. Cảm giác trống rỗng có thể kết thúc sự kích động và tạo ra sự kiểm soát

Nhà tâm lý học Schafer (1968) đã nói: hầu hết các hành vi phòng thủ cũng là những phương pháp để đạt được cảm giác thỏa mãn một cách gián tiếp. Lấy một tình huống trong phòng tư vấn làm ví dụ: Khi người tư vấn yêu cầu bệnh nhân thử cảm nhận cảm giác của chính mình, người bệnh luôn đáp lại rằng họ cảm thấy trống rỗng. Họ từ chối khám phá khả năng "trải nghiệm cảm nhận cảm giác khác", điều này thường làm cho người tư vấn cảm thấy "tức giận và buồn bực" - ở một mức độ nào đó, khi người tư vấn thể hiện sự tức giận, những cảm xúc thù địch, tức giận, kích động của bệnh nhân đều sẽ bị cảm giác trống rỗng vùi lấp, và sau đó người tư vấn sẽ cảm nhận được điều này. Nghĩa là, những người có cảm giác trống rỗng thông qua sự trống rỗng của bản thân mà giải phóng được một phần cảm xúc bị chiếm hữu bên trong.

Không phải vì thiếu thốn tình cảm của người khác mà bạn cảm thấy trống rỗng:  Đây mới là lý do | Barcode

Tại sao lại xuất hiện cảm giác trống rỗng?

Ở phần này, chúng ta cùng bàn về nguyên nhân xuất hiện cảm giác trống rỗng.

Nhà tâm lý học Winnicott (1960) đề xuất khái niệm true self/false self: “Những đứa trẻ phát triển bản ngã thật sự có thể cảm nhận được sự tồn tại của chính mình, những đứa trẻ phát triển bản ngã giả tạo thì không thể”

Làm thế nào để xuất hiện bản ngã thật sự? Winnicott cho rằng, khi một đứa bé vừa mới chào đời, nó sẽ không có khái niệm gì về thế giới bên ngoài, nếu có người chăm sóc nó đủ tốt, nó sẽ cảm thấy thế giới bên ngoài là do chính mình tạo ra, từ đó sinh ra một loại ảo tưởng toàn năng (illusion of omnipotence), cho rằng môi trường xung quanh được tạo ra để đáp ứng nhu cầu của nó. Ví dụ, khi đứa trẻ đói, người chăm sóc sẽ cho nó ăn, còn bản thân đứa trẻ sẽ nghĩ rằng thức ăn xuất hiện là do nó đói, một khi nó không đói thì thức ăn đó sẽ biến mất.

Mặc dù ảo tượng toàn năng nghe có vẻ quá phóng đại, nhưng ảo tượng toàn năng sẽ giúp trẻ sơ sinh cảm thấy thế giới bên ngoài đủ an toàn với chúng. Bản ngã thật sự của đứa trẻ sẽ được tạo ra trong giai đoạn ảo tượng toàn năng này. Trẻ sơ sinh sẽ có một số cử chỉ tự phát (gesture) và 

thông qua đó phản ánh bản ngã thật sự đang tiềm ẩn bên trong; và nếu người chăm sóc có thể giúp đỡ duy trì ảo tưởng toàn năng này, trẻ sơ sinh có thể thông qua người chăm sóc cảm thấy an toàn và yên tâm, và dần dần hình thành bản ngã thật của chúng.

Những đứa trẻ đã hình thành bản ngã thật sự sẽ có mối quan hệ tốt với "cảm xúc của bản thân". Chúng có thể tự nhận thức nhu cầu, mong muốn, nỗi sợ hãi, sự tức giận của chúng... và cho phép những "cảm xúc của bản thân" được phản ánh một cách dễ dàng qua ngôn ngữ, hành vi... Chúng có thể cảm nhận được chúng đang "sống" và có một "bản ngã chân thành" đang tồn tại. Vì vậy, chúng có thể tạo ra kỳ vọng cho bản thân trong tương lai một cách tự nhiên, tự tìm thấy nhiệt huyết của bản thân.

Chỉ khi cảm nhận được sức mạnh ý chí của chính mình, mới có thể cảm thấy sự tồn tại của chúng ta là có ý nghĩa.

Tuy nhiên, có lúc người chăm sóc không thể đáp ứng ảo tưởng toàn năng của trẻ, ví dụ: người chăm sóc bỏ lỡ cử chỉ tự phát của trẻ và thay thế chúng bằng cử chỉ của riêng họ, nói cách khác, người chăm sóc không nhận ra được nhu cầu của trẻ, mà lại áp đặt nhu cầu của họ lên em bé. Điều này sẽ tạo ra sự thất vọng (frustration)cho sự ảo tượng toàn năng của trẻ: trẻ dần nhận ra rằng mình không phải là người làm chủ thế giới, mà phải dựa vào thế giới bên ngoài để tồn tại.

Nếu như thất vọng đến một mức độ nào đó, bé có thể dần dần hình thành ranh giới cá nhân về sự thất vọng, nhận ra đâu là "tôi" và đâu "không phải tôi", từ đó kết nối với thế giới bên ngoài. Tuy nhiên, một khi quá thất vọng, chấn thương tâm lý sẽ hình thành nên việc: trẻ sẽ cảm thấy thế giới bên ngoài quá nguy hiểm và “bản ngã thật sự” của chúng quá yếu ớt, vì vậy chúng cần thuận theo thái độ của người chăm sóc mới có thể tồn tại, và do đó phát triển nên bản ngã giả tạo.

Những đứa trẻ phát triển bản ngã giả tạo, trẻ sẽ ngày càng xa rời cảm xúc thật của chúng. Đối với chúng, việc bày tỏ cảm xúc bên trong sẽ là vô nghĩa. Điều chúng cần để tồn tại là thích ứng với cảm xúc của người chăm sóc. Vì vậy, theo thời gian, trẻ sẽ rất nhạy cảm với những mong đợi của bản thân về thế giới bên ngoài, và trẻ không thể cảm nhận được mong muốn, nhu cầu và cảm xúc của chính mình. Vì thiếu "bản ngã thật sự", trẻ dường như 

không thể tạo nên sự kết nối thật sự với người khác. Sau khi trưởng thành, họ không cảm nhận được rằng họ đang tồn tại, thường thiếu mất khát vọng sống và không có kỳ vọng về bản thân trong tương lai. Họ từ từ phát hiện ra rằng ngoài những gì xã hội và những người khác mong đợi ở họ, nội tâm của họ đã trở nên trống rỗng.

------------------------------------------------------------

Source: Zhihu

Translator: Phạm Ngọc Hồng

Editor: Phạm Ngọc Hồng

------------------------------------------------------------

𝐒𝐘𝐄 - 𝐒𝐔𝐁 𝐘𝐨𝐮𝐭𝐡 𝐄𝐝𝐢𝐭𝐨𝐫

𝐃𝐮̛̣ 𝐚́𝐧 𝐍𝐠𝐨̂𝐧 𝐧𝐠𝐮̛̃ 𝐯𝐚̀ 𝐃𝐢̣𝐜𝐡 𝐭𝐡𝐮𝐚̣̂𝐭 đ𝐞̂́𝐧 𝐭𝐮̛̀ 𝐂𝐨̣̂𝐧𝐠 đ𝐨̂̀𝐧𝐠 𝐘𝐨𝐮𝐭𝐡+

Fanpage: SUB Youth Editor

Email: [email protected]

Website: youth.com.vn

Đọc nhiều nhất

Cùng chủ đề Hiểu mình

Khám phá Hiểu mình →

Có thể bạn cũng thích

Xem tất cả →
Định hướng sớm, kết nối đúng việc, lớn lên cùng Youth+.Làm bài đánh giá miễn phí