Kỹ năng

[SYE] LÝ THUYẾT VỀ MÀU SẮC: CẨM NANG CHO NHÀ THIẾT KẾ TẬP SỰ

Ảnh đại diện tác giả SUB Youth Editor
SUB Youth Editor · 12 phút đọc · 1.737 lượt xem
Ảnh bìa bài viết [SYE] LÝ THUYẾT VỀ MÀU SẮC: CẨM NANG CHO NHÀ THIẾT KẾ TẬP SỰ

Tất cả mọi điều bạn cần biết về lý thuyết màu sắc, từ khái niệm cho đến thuật ngữ.

Lý thuyết màu sắc đóng một vai trò quan trọng trong công việc của bất kỳ nhà thiết kế hay họa sĩ nào. Đối với nhiều người, màu sắc tràn ngập thế giới trực quan của chúng ta đến mức mà việc lựa chọn màu sắc trở thành một lựa chọn vô thức. Hiểu được cách màu sắc hình thành, và quan trọng hơn, mối quan hệ giữa các màu sắc khác nhau, có thể giúp bạn sử dụng màu sắc một cách hiệu quả hơn trong thiết kế của mình, và chắc chắn rằng bạn có thể chọn đúng bảng màu cho mình.

Nếu nhớ lại hồi còn ngồi trên ghế nhà trường, có lẽ bạn đã được dạy những điều căn bản về lý thuyết màu sắc: có ba màu căn bản - đỏ, vàng, và xanh - và bất kỳ màu nào cũng có thể được tạo ra bằng cách kết hợp ba màu này theo tỷ lệ nhất định. Thực chất đây không phải là toàn bộ câu chuyện (dù có thể câu chuyện vẫn khá hiệu quả cho một đứa năm tuổi). Trong cẩm nang này, chúng tôi sẽ dẫn bạn qua những điều căn bản của lý thuyết màu sắc, và giải thích những thuật ngữ chuyên ngành gắn liền với chúng.

Lý thuyết màu sắc: cẩm nang cho nhà thiết kế

Ngôi trường Bauhaus đã hiểu rõ sức mạnh của màu sắc từ những năm 1920 và 1930, cả nhân viên và học sinh nơi đây đều phát triển những lý thuyết màu sắc kích thích tâm trạng và cảm xúc qua việc lựa chọn bảng màu trong thiết kế và kiến trúc.

Lý thuyết màu sắc là một bộ quy tắc lâu đời hơn thế rất nhiều - ít nhất là từ thế kỷ 15 - và sử dụng vật lý, hóa học, và toán học để có thể định nghĩa và giải thích đầy đủ những khái niệm. Tuy nhiên, phần lớn trong số chúng không thực sự cần thiết để có thể sử dụng màu sắc hiệu quả. Dưới đây chúng tôi sẽ cung cấp cho bạn một cái nhìn tổng quan hiệu quả hơn của những khía cạnh quan trọng nhất trong lý thuyết màu sắc bạn sẽ cần để bắt đầu đưa ra những quyết định có tính thẩm mỹ trong công việc.

Hệ thống màu sắc

Hệ thống màu sắc là một phương pháp tạo ra màu sắc. Có hai hệ thống màu sắc chính: màu cộng và màu trừ (hay còn gọi là màu phản chiếu). Chúng ta sử dụng cả hai màu hàng ngày. Màn hình máy chiếu sử dụng màu cộng để tạo ra màu sắc mà ta thấy, và bìa sách và các ấn phẩm in khác sử dụng màu trừ.

Nói đơn giản, thứ gì phát ra ánh sáng (như mặt trời, màn hình, máy chiếu, và nhiều hơn nữa) sử dụng màu cộng, trong khi những thứ (phản chiếu ánh sáng) còn lại sử dụng màu trừ.

01. Màu cộng

Màu cộng hoạt động tốt trên bất kỳ thứ gì phát ra ánh sáng. Hỗn hợp các dải sóng ánh sáng khác nhau tạo nên các màu khác nhau, và càng nhiều ánh sáng, màu càng trở nên sáng và nhạt hơn.

Khi dùng màu cộng, ta thường xây các khối màu (chủ yếu) là xanh lam, xanh lục, và đỏ, và đây là căn bản cho mọi màu sắc khác bạn thấy trên màn hình. Trong màu cộng, màu trắng là tổng hợp tất cả các màu, trong khi đen thể hiện sự không màu.

02. Màu trừ

Màu trừ hoạt động dựa trên nguyên lý ánh sáng phản chiếu. Thay vì phát ra thêm ánh sáng, các sắc tố màu phát ra các dải sóng khác nhau cho phép mắt nhìn thấy ánh sáng ở các mức độ màu sắc khác nhau.

Tương tự màu cộng, màu trừ có ba màu chủ đạo - xanh dương, hồng cánh sen, và vàng. Trong màu trừ, màu trắng là không có màu nào, còn đen là kết hợp của tất cả các màu, nhưng đây là một hệ thống không hoàn hảo.

Những sắc tố màu ta có khả năng sử dụng lại không hấp thụ hoàn toàn ánh sáng (phản chiếu lại các dải sóng của các màu khác), vậy nên ta phải thêm một sắc tố màu thứ tư để bù đắp cho sự thiếu hụt này. Chúng ta gọi đây là màu “khóa”, nhưng về cơ bản thì đó là màu đen. Nếu không có sự bổ sung này, màu gần nhất với màu đen mà ta có thể in ra được chỉ là một màu nâu bùn đậm.

Vòng tròn màu sắc

Để dễ dàng nhìn ra mối quan hệ giữa các màu sắc khác nhau, khái niệm của vòng tròn màu sắc hiện đại đã ra đời vào thế kỷ 18. Mặc dù màu sắc tồn tại trên một dải quang phổ liền mạch, vòng tròn sẽ giúp các họa sĩ chia màu sắc thành những mảng có thể đặt tên được.

Vòng tròn màu sắc chỉ ra những màu chủ đạo (thường là đỏ, vàng, và xanh lam trong bức tranh) ở vòng xa nhất. Những màu sắc tiếp theo được tạo ra nhờ kết hợp hai màu chủ đạo - nếu đỏ, xanh lam, và vàng là các màu chủ đạo, vậy các màu kế tiếp sẽ là xanh lục, cam, và tím. Màu cấp độ 3 là các màu được phối theo các màu sơ cấp và thứ cấp.

Lưu ý rằng sử dụng đỏ, vàng, và xanh lam làm ba màu sơ cấp không hoàn toàn chính xác bởi vì xanh lam và xanh lục thực chất chiếm nhiều diện tích hơn trong dải màu. Vì vậy ta có thể sử dụng một số vòng tròn màu sắc thay thế, như là đỏ, xanh lục, và xanh lam, hay xanh dương, hồng cánh sen, và vàng. Ta có thể trộn các màu sơ cấp nguyên bản với những lựa chọn vòng tròn màu sắc thay thế, mặc dù có thể sẽ không đạt được hiệu quả như các sắc tố màu nguyên bản.

Vòng tròn màu sắc giúp ta nhận ra được các màu nào bổ sung cho nhau (đối lập trên vòng tròn), tương tự (gần kề nhau trên vòng tròn), tạo thành bộ ba (ba màu ở các vị trí cách nhau 120 độ trên vòng tròn) và nhiều kiểu nữa. Các mối quan hệ này có thể tạo nên những sự kết hợp màu sắc hài hòa, và còn nhiều sự kết hợp thú vị nữa dựa trên góc độ của chúng trên vòng tròn.

Nguyên Lý Cơ Bản Về Màu Sắc Và Phản Ứng Của Mắt Người Với Màu Sắc

Các màu bổ sung cho nhau 

Các màu bổ sung cho nhau đứng đối diện nhau trên vòng tròn màu sắc. Đây là cặp có sự tương phản màu cao nhất, vậy nên chúng trông tương đối căng thẳng khi được đặt cạnh nhau. Hai màu bão hòa đối lập nhau đôi lúc có thể gây mỏi mặt cho người xem, đặt biệt là đặt ở cự ly gần, vậy nên tốt hơn hết là đảm bảo rằng một trong số chúng là một màu trung tính hơn nếu bạn định sử dụng chúng với nhau.

Trộn hai màu bổ sung với nhau sẽ tạo nên một màu xám trung tính, thậm chí là màu đen, vì chúng loại nhau ra. Màu xám ở trung tâm của vòng tròn màu sắc có thể được tạo ra nhờ cách này.

Màu tương đồng

Các màu tương đồng có vị trí cạnh nhau trên vòng tròn màu sắc, vậy nên chúng có ít sự tương phản màu hơn và thường đi với nhau khá hài hòa. Đôi lúc chúng hợp nhau hơi quá mức, vậy nên có thể bạn sẽ muốn bổ sung một chút màu tương phản, ví dụ như một chút tông màu bão hòa tương phản vào.

Khi sử dụng chung, màu tương đồng tạo ra một sắc tươi sáng nhẹ nhàng. Hai màu sắc đó càng ở gần nhau trên vòng tròn màu sắc thì sự phối hợp màu càng mãnh liệt. Chúng càng ở xa nhau thì càng trơ.

Màu bổ túc

Các bộ ba màu chưa các màu từ các vị trí cách nhau vừa phải trên vòng tròn màu sắc. Bố cục này có thể khá thử thách nếu bạn sử dụng các màu bão hòa vì dường như chúng đã chứa toàn bộ bảng màu rồi, vậy nên sẽ rất khó kiểm soát sự tương phản màu quá rõ rệt. Một giải pháp là chọn ra một màu nổi bật nhất và hai màu bổ sung cho tông màu kia.

Một lựa chọn khác nữa là cân bằng các màu bão hòa với màu trắng. Cách này giúp đôi mắt có thể nghỉ ngơi đồng thời phản chiếu lại các ý nghĩa của bộ ba màu. Bộ ba màu có thể sử dụng ở một không gian nhỏ để kích thích những cách sắp xếp quá trung tính.

Các màu bổ trợ tách riêng

Cách phối các màu bổ trợ tách riêng giống như cách phối các màu bổ trợ vậy, nhưng trong trường hợp này, một trong các màu được tách thành hai. Màu còn lại ở góc đối diện của cặp đôi này trên vòng tròn màu sắc. Sự phân cách giữa hai màu tách đôi có thể không quá xa nhau, hoặc có thể mở rộng hơn cho đến khi tạo thành một bộ ba màu.

Cách phối màu này là một lựa chọn tốt cho một bảng màu giới hạn vì nó mang đến sự hài hòa về màu sắc trong khi có thể sử dụng nhiều màu hơn trên bảng màu. Cách phối màu tương phản đôi khi tách riêng cả hai màu chính (tạo thành một bộ bốn màu). Nếu như dải màu của cả hai màu chính đều bị giới hạn thì đây là cách phối màu vô cùng hiệu quả.

Ba thành phần của màu sắc

Màu vàng là màu vàng, đúng chứ? Chà, thực ra là không. Có rất nhiều màu khác mà ta có thể coi là vàng. Shade hoặc tint, độ bão hòa hay hue đều có thể tạo ra màu vàng khác nhau trên vòng tròn màu sắc. Vậy nên sẽ có ba yếu tố chính giúp ta xác định một màu: hue, độ bão hòa, và độ rực rỡ.

Hue

Đây là vị trí trên vòng tròn màu sắc, và thể hiện các màu gốc. Chúng thường được đề cập đến theo độ (xung quanh vòng tròn), vậy nên một màu vàng sẽ xuất hiện giữa góc 50 và 60 độ, với mình vàng hoàn hảo ở góc 56 độ. Màu xanh lục thì xuất hiện ở góc 120 độ và còn nhiều màu nữa.

Độ bão hòa

Đây là thang đo một màu bão hòa đến mức nào. Độ bão hòa thấp dẫn đến ít màu tổng quan hơn, và cuối cùng là một sắc thái xám khi hoàn toàn không bị bão hòa. Mức độ bão hòa được đánh giá trên thang đo từ 0 đến 100%.

Độ rực rỡ

Đây là thang đo một màu rực rỡ đến mức nào, thường được đánh giá trên thang đo từ 0 đến 100%. Màu vàng ở mức rực rỡ không sẽ là màu đen, trong khi màu vàng ở mức 100% rực rỡ sẽ là màu vàng rõ ràng nhất.

Độ bao phủ màu

Độ bao phủ màu là một cách miêu tả màu tiềm năng ở giới hạn đầy đủ nhất mà một hệ thống có thể tạo ra. Bạn sẽ khá ngạc nhiên khi biết bằng độ bao phủ màu ở thang CMYK khá khác biệt so với thang RGB đấy.

Một phần lý do bởi bản chất khác biệt giữa hai hệ thống, nhưng cũng bởi hậu quả của giới hạn của kỹ thuật công nghệ (trong thế giới thực) - các màn hình không phải luôn có thể tạo ra khoảng màu giống nhau trên các thiết bị khác nhau, và sắc tố màu phản chiếu ánh sáng không đồng nhất theo mức độ khi bạn giảm độ bão hòa đi.

Thụ cảm về màu sắc

Ta cũng cần lưu ý đến cách mỗi màu ảnh hưởng đến cách ta tạo nhìn nhận các màu khác. Một hiệu ứng thường thấy là màu xám trên nền đen so với màu xám trên nền trắng.

Mức độ rực rỡ của màu xám thay đổi dựa theo phông nền mà ta nhìn thấy - một hiệu ứng của mắt, giúp hợp lý hóa khung cảnh xung quanh. Hues cũng hoạt động theo phương thức tương tự khi đặt cạnh các màu tương đồng, cho phép bạn tạo nên các hiệu ứng khác nhau với cùng một bảng màu.

Cảm xúc từ màu sắc

Màu sắc có thể đóng một vai trò quan trọng trong cách mọi người cảm nhận khi họ nhìn vào một hình ảnh, vì mỗi màu nhất định có thể kết nối với một cảm xúc riêng biệt. Có nhiều lý do phức tạp giải thích cho tại sao một màu tạo nên một phản ứng tâm lý cho người xem, và nó còn dựa trên nội dung, ảnh hưởng xã hội và sự tương tác với các màu khác thay vì chỉ dựa trên bản chất vốn có của màu đó.

Một cánh đồng hoa vàng tạo nên cảm giác tươi sáng, và tích cực, nhưng màu vàng cũng mang ý nghĩa nguy hiểm trên các biển hiệu hay trên các con côn trùng có độc. Vậy nên một số kết hợp nghe có vẻ mâu thuẫn, nhưng hãy biết rằng chúng có thể ảnh hưởng đến cảm xúc của người xem.

ĐỎ = phấn khích, tức giận, lãng mạn

VÀNG = ấm áp, thân thiện, nguy hiểm

XANH LỤC = tự nhiên, xanh xao, ghen tức

XANH LAM = thư giãn, lạnh lẽo, đau buồn

TRẮNG = sạch sẽ, trong sáng, trống rỗng

ĐEN = đè nén, bình tĩnh, quyền lực

3 Màu sắc cơ bản là gì? Các mô hình màu - Trangtriquangcao

Kết luận

Khi nói đến mỹ thuật, màu sắc chủ đạo và giới hạn của màu sắc đó, là chìa khóa của bức tranh. Một phối cảnh hiệu quả thường có tông màu tươi sáng. Nó rất ít khi hoặc giới hạn sử dụng tông màu tối, trong khi các màu pastel kiểm soát bức tranh, và các màu bão hòa chỉ đóng vai trò như những cái bóng sặc sỡ tôn lên các màu pastel. Vì vậy nên các phối màu đẹp thường tạo cảm giác nhẹ nhàng, tươi sáng.

Ngược lại, phối màu tối lại cho phép các tông màu tối làm chủ, và thường tỏa ra rất ít ánh sáng. Điều này khá hiệu quả khi muốn tạo ra bầu không khí tâm trạng. Một chút điểm của màu tươi sáng tạo nên sự đối lập tông màu đầy kịch tính.

------------------------------------------------------------

Source: Colour theory: A jargon-free designer's guide

Translator: Vũ Hoàng Minh

Editor: Nguyễn Thu Giang

------------------------------------------------------------

𝐒𝐘𝐄 - 𝐒𝐔𝐁 𝐘𝐨𝐮𝐭𝐡 𝐄𝐝𝐢𝐭𝐨𝐫

𝐃𝐮̛̣ 𝐚́𝐧 𝐍𝐠𝐨̂𝐧 𝐧𝐠𝐮̛̃ 𝐯𝐚̀ 𝐃𝐢̣𝐜𝐡 𝐭𝐡𝐮𝐚̣̂𝐭 đ𝐞̂́𝐧 𝐭𝐮̛̀ 𝐂𝐨̣̂𝐧𝐠 đ𝐨̂̀𝐧𝐠 𝐘𝐨𝐮𝐭𝐡+

Fanpage: SUB Youth Editor

Email: [email protected]

Đọc nhiều nhất

Cùng chủ đề Kỹ năng

Khám phá Kỹ năng →

Có thể bạn cũng thích

Xem tất cả →
Định hướng sớm, kết nối đúng việc, lớn lên cùng Youth+.Làm bài đánh giá miễn phí