[SYE] Làm thế nào có thể học cách sử dụng năng lượng khôn ngoan hơn. Hãy nghe theo sự chỉ dẫn của thiên nhiên
![Ảnh bìa bài viết [SYE] Làm thế nào có thể học cách sử dụng năng lượng khôn ngoan hơn. Hãy nghe theo sự chỉ dẫn của thiên nhiên](/_next/image?url=https%3A%2F%2Fstorage.googleapis.com%2Fyouth-media%2Fpost-thumbnails%2Fj7IVGsRWNjfvHIvUJ0QDmyZmXAGUTjYafz7mIN0k.jpg&w=1080&q=75)
Từ những con ngỗng bay lượn thành đàn trên bầu trời đến những đàn cá tung tăng dưới đại dương, tất cả những sinh vật trên thế giới cho thấy được tính hiệu quả khiến các nhà vật lý, kiến trúc sư và nhà thiết kế phải ghen tị. Tác giả Gary Ferguson giải thích cách mà con người chúng ta có thể nhận được nguồn cảm hứng bắt nguồn từ cách năng lượng “tuôn chảy” trong thế giới tự nhiên như thế nào.
Nguồn năng lượng toả ra từ mặt trời chỉ trong 1 tiếng 30 phút nhưng nhiều hơn tất cả năng lượng con người sử dụng từ mọi nguồn khác trong một năm. Chúng ta được dạy rằng tất cả sự sống trên hành tinh đều bắt nguồn trực tiếp hoặc gián tiếp từ năng lượng của mặt trời. Ngoài ra, chúng ta cần biết thêm rằng thiên nhiên nhấn mạnh vào tính hiệu suất.
Làm sao đạt được hiệu suất khi có quá nhiều năng lượng như vậy? Mỗi chiếc lá trên cây đều được điều chỉnh xuống mức hạt nguyên tử để hấp thụ ánh sáng nhiều nhất có thể. Trong khi đó, mỗi sinh vật có thể dễ dàng giảm các chuyển động và thu lại chức năng của cơ thể để có thể được tính hiệu suất cao- đó là sự ghen tị bấy lâu nay của các nhà vật lý, kiến trúc sư và nhà thiết kế. Thực ra rất nhiều công nghệ tiên tiến ngày nay đang cố gắng tạo ra hiệu quả sinh học tương tự, cho dù chúng ta là tàu cao tốc hay vắc xin, bộ lọc nước hoặc trang trại gió.
“Mỗi sinh vật sinh ra với cấu trúc khác nhau với mục đích tận dụng tối đa nguồn dưỡng chất cần thiết mà ánh sáng mặt trời cung cấp, để không lãng phí một giọt nào.”
Khi điều này xảy ra, thiên nhiên yêu thích tính hiệu quả bởi vì các sinh vật sống chỉ có thể hấp thụ được nhiều nhất năng lượng có thể với những cơ chế có sẵn trong chúng. Ngoài ra, bất cứ khi nào vật thể sống tiếp nhận năng lượng - cho dù trực tiếp từ mặt trời, như một ngọn cỏ, hay gián tiếp, như khi linh dương ăn cỏ, hoặc sư tử ăn linh dương, thì cần rất nhiều năng lượng để chuyển hoá nó thành một cái gì đó có thể sử dụng được. Vì vậy, chúng ta đang sống trên một hành tinh với nguồn cung cấp năng lượng vô tận. Nhưng từ góc độ sinh học, mỗi sinh vật đã được định để giải ra một câu đố trong đó tên của trò chơi là làm sao tận dụng tốt nhất nguồn dinh dưỡng cần thiết mà ánh sáng mặt trời cung cấp và không lãng phí một giọt nào.
Theo nghĩa cơ bản nhất, mục đích của cuộc sống là giữ cho nhiều sự sống tiếp diễn và nảy nở sao cho cây cối, bướm, các loài hoa sinh sôi nhiều nhất có thể mà hệ sinh thái cho phép. Điều đó mang lại hiệu quả, và những loài nào chứng tỏ được khả năng đó sẽ sống lâu nhất và sống tốt nhất.
Jack Gladstone, một nhạc sĩ Blackfeet từng được đề cử giải Grammy sống ở rìa Công viên Quốc gia Glacier, có một cách thú vị để định hình tất cả những điều này. Ông nói rằng những gì ông tập trung vào âm nhạc thực sự là thứ thúc đẩy sự sống, loài vật, hệ sinh thái phát triển. Ông nói “Nó bao gồm ba điều: Sự hài hòa, cân bằng và nhịp nhàng. Bất cứ ai và bất cứ điều gì làm chủ những điều đó sẽ có một cuộc sống thành công.”
Trên thực tế, tất cả thế giới tự nhiên đều làm bật lên ba điều đó, và mỗi thứ có thể được hiểu dưới dạng năng lượng. Ví dụ: Sự hài hoà có thể được coi là không chống lại bất cứ điều gì đang xảy ra trong bất kỳ thời điểm nhất định nào mà thay vào đó là điều chỉnh để tuân theo theo dòng chảy. Một con vịt di cư gặp phải một cơn gió ngược dữ dội, thay vì khiến bản thân tự kiệt sức, nó có thể hạ cánh và chờ điều kiện thuận lợi hơn. Cân bằng, có thể hiểu là nỗ lực đạt được trạng thái cân bằng giữa năng lượng nạp vào và năng lượng giải phóng. Trong thời gian tạm nghỉ cuộc hành trình đó, con vịt sẽ nạp thêm năng lượng bằng cách ăn đầy ngũ cốc rồi sau đó sẽ tiếp tục đi kiếm thức ăn trên “chuyến bay” của mình. Còn nhịp điệu bao gồm các chu kỳ hàng ngày, theo mùa và vòng đời định hình tất cả chúng ta - tạo ra các nhịp xen kẽ giữa hoạt động mạnh mẽ với khoảng phục hồi yên tĩnh. Một con gấu, đối mặt với thời tiết lạnh giá, đầy tuyết và nguồn thức ăn có sẵn sẽ dần cạn kiệt và sẽ chui vào trong hang, hạn chế quá trình trao đổi chất xuống một phần nhỏ so với ban đầu và tiếp tục ngủ cho đến khi có những dấu hiệu đầu tiên của mùa xuân.
Bất kể chúng ta nhìn ở đâu, chúng ta đều thấy thiên nhiên sử dụng kết hợp sự hài hòa, cân bằng và nhịp nhàng - cơ sở hạ tầng nghệ thuật của sự bảo tồn. Ngay bây giờ trên trái đất, chúng ta nghĩ rằng có khoảng 60.000 động vật có vú, chim, bò sát, cá và hơn 300.000 loại thực vật khác nhau. Tất cả chúng tồn tại bằng cách xây dựng một cuộc sống hiệu quả tuyệt vời.
“Những sinh vật sống tiếp tục sử dụng năng lượng của chúng để tạo ra nhiều thứ hơn, nhưng một lần nữa, sẽ không có hiệu quả khi thực hiện điều đó.”
Chim bay, sư tử chạy, ong làm mật, hoa nở, táo chín, cá bơi, cây vươn lên bầu trời - tất cả đều tiêu tốn năng lượng tới mức độ hạt nguyên tử. Cơ thể của bạn cũng làm điều tương tự. Mỗi tế bào sẽ tìm cách đốt cháy lượng đường từ thực phẩm bạn ăn với những bước nhỏ. Với mỗi bước, một ít năng lượng được giải phóng thì lượng còn lại sẽ được dự trữ trong các phân tử đặc biệt để sử dụng trong những lúc cần thiết. Nếu tất cả lượng đường được đốt cháy cùng một lúc thì nó cũng chỉ giải phóng cùng một lượng năng lượng. Nhưng việc giải phóng lớn như vậy là vượt mức những gì mà tế bào của bạn thực sự cần đến. Có nghĩa là rất nhiều trong số đó sẽ bị lãng phí; mất đi - như tất cả năng lượng cuối cùng - ở dạng nhiệt. Nó giống như một người cố gắng giữ ấm cho bản thân suốt một đêm bằng lửa trại. Cô ấy sẽ làm ấm người hơn nếu cho những thanh gỗ khi cần thiết, thay vì đặt toàn bộ đống gỗ vào lửa cùng một lúc.
Những sinh vật sống tiếp tục sử dụng năng lượng của chúng để tạo ra nhiều thứ hơn. Khi bạn nghĩ về sự sống, thực sự là đang tạo ra nhiều sự sống hơn. Tuy nhiên, một lần nữa, không có dừng hiệu quả khi thực hiện điều đó. Dù vậy vẫn có điều gì đó chúng ta có thể áp dụng như trong cách chúng ta suy nghĩ, quyết định chúng ta đưa ra, cách chúng ta trải qua cuộc sống của mình.
Lần tới nếu có cơ hội, hãy nhìn lên bầu trời để xem liệu bạn có thể bắt gặp cảnh tượng cổ xưa của những con ngỗng hoang dã bay về phía nam - bay qua bầu trời ngay trước cái lạnh của mùa đông hay không. Có thể bạn sẽ nghe thấy âm thanh của chúng trước, sau đó nhìn thấy chúng, bay với tốc độ 40, 50, thậm chí 60 dặm một giờ
Nếu bằng cách nào đó bạn có thể bay lên bầu trời và trở thành một trong số chúng, bạn sẽ ngay lập tức nhận ra một điều. Con chim đầu đàn với vũ điệu tinh tế trong việc điều chỉnh cơ thể, luôn tối thiểu hoá năng lượng mà nó dù vậy vẫn bằng cách tận dụng những luồng gió dù là nhỏ nhất. Và nếu ngày bay của bạn tình cờ ở vùng cao có thể là White Mountains của New Hampshire, Adirondacks, hoặc Rockies hoặc Sierras, bạn có thể thấy được hình ảnh đàn chim di chuyển nhịp nhàng lên xuống như một đoàn tàu siêu tốc. Bất cứ khi nào có thể, những con chim sẽ “thả mình” xuống các thung lũng thấp hơn - tận dụng mật độ không khí lớn hơn ở những độ cao thấp hơn, cho phép chúng đón nhiều không khí hơn qua mỗi lần sải cánh. Điều đó đồng nghĩa với việc chúng sẽ sử dụng ít năng lượng hơn. Sau đó, khi thời điểm thích hợp đến, chúng sẽ cùng nhau vượt qua những vùng núi cao khác.
“Xếp đội hình cho phép những con ngỗng bay xa hơn khoảng 70% so với những gì chúng có thể tự bay. Mỗi con ngỗng sẽ giành lấy vị trí dẫn đầu trong khoảng thời gian như nhau, và sau đó dành phần còn lại của hành trình đi sau những con chim khác.”
Chắc chắn, có một hành vi mà bạn có thể đã nhận ra trước đây - được gọi là “đội hình”, nó diễn ra theo hình chữ V quen thuộc ở các loài chim trên khắp thế giới. “Đội hình” cho phép những con theo sau hưởng lợi từ xung lực của luồng khí phía trước, không chỉ tránh những luồng gió ngược mà còn thực sự có được lực nâng từ những con chim phía trước. Một mặt, đó là việc bay đến đúng nơi. Nhưng đó cũng là cách làm sao để sải cánh vào đúng thời điểm. Nếu bạn ở đó ngay bên cạnh những con chim, bạn sẽ thấy rằng đó là một kỹ thuật tinh tế tuyệt đẹp, được điều chỉnh một cách hoàn hảo. Nhiều đến mức các nhà nghiên cứu ước tính “đội hình” cho phép những con ngỗng bay xa hơn khoảng 70% so với khả năng chúng có thể nếu chúng tự di chuyển. Mỗi con ngỗng sẽ chiếm vị trí dẫn đầu trong một khoảng thời gian như nhau, và sau đó sẽ dành phần còn lại của cuộc hành trình ở phía sau những con chim khác - xoay vòng nối tiếp, từng con từng con.
Điệu nhảy này của loài chim một phần được thực hiện thông qua một luồng giao tiếp ổn định và tiếng kêu inh tai mà bạn nghe thấy, bao gồm việc kiểm tra định kỳ giữa những con dẫn đầu và những con ở phía sau đàn để theo dõi hoạt động của cả đàn. Nếu một trong hai con ngỗng bắt đầu vật lộn hoặc bị thương trong mùa săn mồi - thường hai con chim khác sẽ rời khỏi đội hình theo những con bị thương xuống đất và ở đó cho đến khi bạn đồng hành của chúng hồi phục lại hoặc không thể sống sót.
Con người chúng ta đã tiếp thu một số điều học được từ những con ngỗng hoang dã này và áp dụng nó theo đúng nghĩa đen. Đó là cách mà các phi công quân sự trong Thế chiến thứ nhất bắt chước cách bay của loài ngỗng trong đội hình của họ, lợi dụng xung lực của luồng khí phía trước giống như loài chim: tăng lực nâng, giảm gió giật, tối thiểu năng lượng cần thiết để di chuyển, và giữ cho mỗi máy bay luôn trong tầm nhìn của các máy bay khác trong trường hợp gặp sự cố.
Chúng tôi đã học được những bài học tương tự từ đàn cá. Và đặc biệt, từ sự chuyển động đẹp mê hồn của những đàn cá lớn di chuyển liên tục trong nước, những con cá bám đuôi dễ dàng di chuyển đồng bộ với con đầu đàn. Vũ điệu dưới nước này không chỉ là nghệ thuật đẹp mắt. Một con cá tự đẩy mình bằng cách vặn mình để tạo ra những xoáy nước hoặc xoáy nước nhỏ. Những con cá theo sau quấn quanh cơ thể của chúng xung quanh những nhiễu động của nước, và làm như vậy sẽ được kéo theo. Học hỏi từ khía cạnh đặc biệt này của tự nhiên, một nhóm sinh viên từ Viện Công nghệ California đã quyết định lắp ráp các tuabin gió thẳng đứng thành các nhóm, giống như đàn cá. Một chút về phép thử sinh học đó, như nhà sinh vật học Janine Benyus (xem TED Talk: Phép thử sinh học trong hành động) đã chỉ ra, đã tạo ra hiện tượng năng lượng gió được tạo ra tăng gấp 10 lần.
Đó là một suy nghĩ hấp dẫn khi tưởng tượng cuộc sống của mình sẽ trông như thế nào trong một thế giới ở đó có gia đình, nơi làm việc, thành phố và quốc gia hoàn toàn phù hợp hơn với ý tưởng sống hiệu quả, chỉ lấy những gì chúng ta cần. Để có cái nhìn sâu sắc hơn về sự vật mà nhà triết học Trung Quốc vĩ đại Lao-tzu đã quan sát về thế giới tự nhiên, đó là “cách thức của tự nhiên là lấy những gì dư thừa để cải thiện những gì còn thiếu”.
Translator: Tạ Thị Thu Huyền
Editor: Nguyễn Mai Chi
Ảnh minh họa: Sưu tầm Internet
Link bài gốc:https://ideas.ted.com/how-can-we-learn-to-use-energy-more-wisely-lets-look-to-nature-as-a-guide/
----------------------------------------------
𝐒𝐘𝐄 - 𝐒𝐔𝐁 𝐘𝐨𝐮𝐭𝐡 𝐄𝐝𝐢𝐭𝐨𝐫
Fanpage: SUB Youth Editor
Email: [email protected]
Website: youth.com.vn