09/03/2020
90

Halo Effect Và Cách Chúng Ta Nhận Định Người Khác

Halo Effect Và Cách Chúng Ta Nhận Định Người Khác


Hiệu ứng lan tỏa (halo effect) là một dạng thiên kiến nhận thức, khi những ấn tượng tổng quan về một người ảnh hưởng đến cách chúng ta cảm nhận và suy nghĩ về những khía cạnh khác của người đó. Theo đó, những ấn tượng của bạn về sự thông tuệ của một người thường kéo theo lầm tưởng về lòng tốt bụng của anh ta.

 

Những ví dụ dễ thấy nhất của hiệu ứng lan tỏa là cách chúng ta nhận xét những người nổi tiếng. Công chúng thường nhìn nhận họ như là những người đầy sức hấp dẫn, thành công và được yêu thích. Và điều đó cũng thường dẫn đến việc họ được đánh giá là những người thông minh và tốt bụng.

 

Hiệu ứng tâm lý này cũng thường được đề cập về khía cạnh thể chất, như nguyên tắc ‘những thứ đẹp đẽ cũng là thứ tốt’. Qua đó, những người được xem là cuốn hút cũng thường có khuynh hướng được đánh giá cao hơn ở những khía cạnh, đặc điểm khác. Thuật ngữ “halo effect” đã dùng tính tương đồng của hiệu ứng tâm lý này sánh với vầng hào quang để diễn tả cách hiệu ứng này có thể ảnh hưởng cách nhìn nhận như thế nào. Trong hầu hết tín ngưỡng, vầng hào quang thường được vẽ trên đầu các vị thánh, cả người chìm trong ánh sáng địa đàng tràn ngập để thể hiện rằng đó là người tốt.

 

Nhà tâm lý học Edward Thorndike tạo ra thuật ngữ này lần đầu tiên trong một tờ báo năm 1920 với tiêu đề "The Constant Error in Psychological Ratings." Trong thí nghiệm của ông, Thorndike yêu cầu các chỉ huy trong quân đội đánh giá phẩm chất của những binh sĩ cấp dưới. Các tính cách được nghiên cứu bao gồm: lãnh đạo, ngoại hình, trí tuệ, lòng trung thành, và khả năng tin cậy. Thorndike nhận thấy rằng khi một binh sĩ có một tính cách được xếp loại cao, những chỉ tiêu tương quan khác cũng có xu hướng được đánh giá cao. Ngược lại, những đánh giá tiêu cực về một đặc điểm cũng kéo theo sự sụt giảm của những đặc điểm khác.

 

Tại sao lại như vậy? Những nhà nghiên cứu nhận thấy ra rằng sự thu hút là một yếu tố quan trọng.

 

Khi chúng ta đánh giá một người là ưa nhìn, ta cũng sẽ có khuynh hướng tin rằng người đó sẽ có những tính cách tích cực và thông minh hơn. Tuy nhiên, khuôn mẫu về sự thu hút này cũng có thể là một con dao hai lưỡi. Trong khi mọi người thường gán một loạt những phẩm chất tốt cho những người có sức thu hút, họ cũng thường tin rằng những người này có xu hướng tự phụ, dối trá và có thể dùng sức hút của họ để điều khiển người khác.

 

Tác động của hiệu ứng lan tỏa

 

1. Trong giáo dục

 

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng hiệu ứng lan tỏa ảnh hưởng nhiều đến việc giáo dục. Giáo viên có thể tương tác với học sinh theo cách khác nhau dựa trên cách nhìn nhận về sự cuốn hút. Cụ thể, họ thường đặt kì vọng cao hơn trong học tập cho những đứa trẻ có ngoại hình nổi bật hơn.

Một nghiên cứu gần đây dựa trên ghi chép học thuật của hơn 4500 học sinh. Một nhóm 28 người khi đó đã đánh giá sự thu hút của học sinh (dựa trên hình thẻ học sinh) trên thang 1 (rất không thu hút) đến 10 (rất thu hút). Học sinh sau đó được chia thành 3 nhóm dựa trên những sự đánh giá mức độ thu hút đó: dưới mức trung bình, trung bình và trên mức trung bình.

 

Các nhà nghiên cứu sau đó so sánh điểm số học sinh giữa các lớp được sắp đặt theo lớp học truyền thống và các lớp học online. Kết quả cho thấy rằng những học sinh được đánh giá với ngoại hình tốt (trên mức trung bình) có xu hướng đạt điểm số thấp hơn khi học các khóa học trực tuyến thay vì mặt đối mặt với giáo viên tại các lớp học truyền thống.

 

Hiệu ứng lan tỏa không chỉ ảnh hưởng cách giáo viên đối xử với học sinh mà cũng có thể tác động đến cách học sinh nhìn nhận về giáo viên. Các nhà nghiên cứu cũng chỉ ra rằng khi một người hướng dẫn được xem là ấm áp và thân thiện, các học sinh cũng sẽ đánh giá người đó có sức thu hút, lôi cuốn, và được yêu mến hơn.

 

2. Trong công việc

 

Trong môi trường làm việc, hiệu ứng lan tỏa ảnh hưởng rất lớn đến sự đánh giá và xem xét thành tích. Các nhà giám sát có thể đánh giá cấp dưới dựa trên sự nhìn nhận về một tính cách đơn lẻ hơn là toàn bộ thành quả và đóng góp. Ví dụ, tinh thần hăng hái hay thái độ tích cực có thể che lấp sự thiếu hụt kiến thức hay kĩ năng, dẫn đến đồng nghiệp đánh giá họ cao hơn thành quả thực tế.

 

Hiệu ứng này cũng có thể ảnh hưởng lên thu nhập. Một bài nghiên cứu được công bố trên Tạp chí “Tâm Lý Học Kinh Tế” cho thấy rằng những người phục vụ có ngoại hình trên mức trung bình có thể kiếm được số tiền boa nhiều hơn các đồng nghiệp kém hấp dẫn khoảng hơn 1200 đô mỗi năm.

 

Các ứng cử viên xin việc cũng có thể cảm nhận được sự ảnh hưởng của hiệu ứng này. Nếu một người chủ tương lai thấy một ứng viên thu hút và dễ mến, họ thường cũng đánh giá cá nhân này thông minh, có trình độ và đủ điều kiện.

 

3. Trong Marketing

 

Các nhà tiếp thị thường khai thác hiệu ứng lan tỏa để bán sản phẩm và dịch vụ. Khi một người nổi tiếng, hoặc có sức ảnh hưởng xác nhận chất lượng của một sản phẩm, người xem có xu hướng sẽ đánh giá tích cực hơn về sản phẩm đó.

 

---------------------------
Lời khuyên dành cho bạn

 

Do đó, lần tiếp theo khi bạn thử đánh giá người khác, dù đó là quyết định bầu cho ứng cử viên chính trị nào, hay suy nghĩ nên xem bộ phim nào vào tối thứ sáu, hãy suy xét liệu bạn có đang bị hiệu ứng lan tỏa tác động đến những nhận định của bạn về người đó, hoặc bộ phim đó. Liệu ấn tượng của bạn về một ứng cử viên phát biểu tốt trước công chúng có dẫn đến việc bạn cảm thấy cô ấy cũng thật thông minh, tốt bụng và đầy nỗ lực? Liệu việc nghĩ một diễn viên điển trai có dẫn đến việc bạn thấy anh ấy có khả năng diễn xuất tốt?
Mặc dù nhận thức được về hiệu ứng lan tỏa không hoàn toàn giúp bạn tránh bị nó ảnh hưởng đến cách nhìn nhận và ra quyết định. Hiệu ứng này chỉ là một trong nhiều dạng thành kiến cho phép con người có thể ra quyết định tức thời, nhưng nó cũng là căn nguyên của nhiều sai lầm trong việc phán xét.


Nguồn: Very Well Mind

Dịch: Trang My

Nguồn hình ảnh: Unsplash